ойуунускай этиилэрэ

 П.А.ОЙУУНУСКАЙ ОЛОХ, КУЛЬТУРА ТУҺУНАН РЕВОЛЮЦИЯ, САҤА ОЛОХ ТУҺУНАН

Совершился великий исторический переворот, еще не слыханный в истории Русского государства: пала венчанная династия Дома Романовых, под гнетом которой три века страдала вся Русь. Теперь на ее развалинах созидается новая жизнь отечества, из нее рождается сама обновленная Россия. (...) Волна революции на гребистых переливах принесла нам и всей России свободу, братство, равенство. С падением монархии пала алчность и жадность продажной и двуличной администрации, теперь милые отцы-богачи перестанут сосать из жил бедняка его пот и кровь и не будет больше несправедливостей и проклятий”.

Выступление на съезде якутов и крестьян Якутского, Олекминского и Вилюйского округов от 26 марта 1917 г.

 

* * *

“Советская власть ... есть переходная форма государства от капиталистического строя к коммунистическому, где еще есть “отмирающая” мелкая частная собственность, где еще нет между людьми социального равенства и свободы. Весь этот переходный период есть первая фаза коммунизма (или полный социализм), где нет буржуазии, как класса, но где еще есть пролетариат, как “отмирающий” класс (...). За этим периодом наступит высшая фаза коммунизма или царство бесклассового общества, где каждый его член, уже прошедший трудовую дисциплину, будет работать и говорить по своему свободному влечению и любви”.

П. Слепцов. Советская власть, 1920 г.

 

 

* * *

“Үс сүүс сылы мэлдьи күн судаар саха омукка үөрэҕи аспатаҕа, көҥүлү биэрбэтэҕэ, хараҥаҕа туппута, хабаахтары аспыта. Үлэһит норуот, дьон дьадаҥыта саха, нуучча баайдарыгар кулут буолбуттара. Сир баайыттан, сир дьолуттан маппыттара, сору-муҥу көрбүттэрэ.

Арай Сэбиэскэй былаас турбутун тухары норуот — кыра омуктар, суох-дьадаҥы, үлэһит норуот — бэйэлэрин сүрэхтэрин баҕатынан, өйдөрө кыайарынан саҥа олоҕу оҥордулар. Саҥа олох сокуонунан омук омуту баттаабат, киһи киһини атаҕастаабат, биир тэҥ бырааттыы, доҕордуу буолар сүбэлээх майгы таҕыста. Саха омук кыралара былааска турдулар, сири ыллылар, сууттарын, сокуоннарын бэйэлэрэ оҥордулар.

Омук омугу баттаабат буолуутун этиитинэн, саха омукка көҥүл Автономия кэлэн эрэр. Автономия кэллэҕинэ, саха омук ис олоҕун сүрүннүүр үрдүк сууттарын бэйэтэ талыахтаах, бэйэтэ ыйан-кэрдэн биэриэхтээх — олоҕу үрдэтэр, үөрэҕи аһар үтүө сокуоннарын.

Бу маннык дьиҥ-чахчы киччиргэннээх батталтан арахсан, көҥүлү тутар күннэргэ баандалар үөскээтилэр, утары турдулар (...). Үлэһит норуот уһугун, тур! Көҥүл үрдээтин! Күүс улааттын!!!”

Ойуунускай. Автономия, 1921 с.

 

* * *

 

“Туруй, бары дойду кырыыстаах

Аччык-кулут дьон аймаҕа!

Өйдөөх санаабыт саталанна,

Өлөр өскө тэрилиннэ”.

(“Интэрнэссийэнээл”)

 

“Саргылаах-саталаах күннэргэ

Сатайан-саҥаран тураммыт

Саха дьону салайыахпыт,

Сааппат-саспат саргылыахпыт”...

 (“Көҥүл ырыата”)

 

ИТЭҔЭЛ УОННА ФОЛЬКЛОР ТУҺУНАН

Аан дойду айыллыыта

“Бу Улуу Куйаар иһигэр туох баар барыта биир сокуоннаах-тар: туох баар барыта устар-кубулуйар, үөскүүр-өлөр. Арай, соҕотох Материя эрэ — төһө даҕаны күннэр-сулустар үөскээн өлбүттэрин иһин, төһө даҕаны хамныыр-харамай барҕаран, өйдөнөн-тылланан өлбүттэрин иһин ... кини кургуом, өрүү тыыннаах буолуо, баар буолуо; кини өйдүүр өйдөөҕү үөскэтэн баран суох гыммытын иһин .— кини кинини хаһан эмэ, ханна эмэ син биир эмиэ үөскэтиэҕэ. Онон бу көстөр-көстүбэт Улуу Куйаар ортотугар өлбөт мэҥэ үйэлээх, арай, Материя эрэ баар, бии Демокрит эппит уот-төлөнүн кыырпахтара — атомнара, уот-таах төлөн кыымнара — билиҥҥи бириэмэтээҕи электроннар.

Туох баар барыта куормата суох материяттан үөскээбитэ, туох баар барыта, үөскүү-үөскүү, киниэхэ төттөрү төннөр, киниттэн иккиһин хат эргийэр, куормаланан үөскүүр. Маннык — аан дойду айыллыбыт сокуона.

Карл Маркс этэн турар: “Дьэ туох баар бары үөскээбит ааттаах барыта өлөргө аналлаах. Мөлүйүөнтэн мөлүйүөн дьыллар ааһыахтара, сүүһүнэн-тыһыынчанан көлүөнэ төрүөхтэр үөскээн-сүтэн иһиэхтэрэ... Дьэ, ол да буоллар, син биир ааспакка-куоппакка, аһынары билбэт Бириэмэ чугаһаан иһиэҕэ. Улам-улам умуллан иһэр күн уотун итиитэ Сир икки баһыттан үллэ үүнэн иһэр мууһун кыайан уулларбат буолан иһиэ. Норуоттар ыгыллан-ыгыллан, сир орто итии курбуутугар мунньустан иһиэхтэрэ, дьэ онно даҕаны өлөр өлүү син биир кэлиэҕэ. Онон тыынар тыыннаммыт хамныыр-харамай өлөн-өһөн хаалыаҕа, курдаттыы чоҥкуйа томмут Сир Ийэ Хотун син биир Ый курдук улуу хараҥа ортотугар, айанын иитэ улам-улам кыччаан, Күҥҥэ тиийэн үнтү түһүөҕэ... Бары көстөр Сулустар, Күннэр иилэрин иһинээҕи Аан Дойдулар анабыллара итинник. Билигин көстөр сырдык-итии Аан Дойду оннугар — соҕотох өлбүт, омуллубут-тымныйбыт күн эрэ соҕотоҕун улуу куйаар устун хараара эргичийэн, кулахаччыйан иһиэҕэ...”.

Бүтүн аан дойду үрдүнэн былыр-былыргыттан Антихрист кэлэрин кэтэһэр этилэр. Бу Антихрист кэллэҕинэ, Сатана үөрэҕэ кыайыаҕа, дьэ ол кэнниттэн Бэстилиэнэй Тыһыынча туолуоҕа диэн этэллэрэ. Бассабыыктары “антихристар” диэн ааттыылла-ра. Онтукалара Таҥараҕа өрө турары ааһан Сатанаҕа эмиэ өрө тураллар,- Онон сэрэйдэххэ даҕаны, Бэстилиэнэй Тыһыынча кэлэр биричиинэтэ суох буолла: Таҥара Абааһыга күнүүлүөн, Абааһы Таҥараҕа күнүүлүөн — иккиэн биир аналга түбэстилэр. Атын Бэстилиэнэй Тыһыынча кэллэ, абааһыны-таҥараны сууттуур Бэстилиэнэй Тыһыынча туолла: Аад-Чырай ааннарын тоҕута сынньан, иккилии-алталыы хос кынаттаах үрүҥ-хара күлүктэри күдэҥҥэ көтүтэн, суох гынан баран, Сир үрдүгэр ким барыта дьолу көрсөр Үлэ-Өй саарыстыбатын олохтуур үйэ кэллэ.

Киһи хайдах быһыылаахтык үескээн-сайдан испитэ Икки Атахтаах Киһи хайдах быһыылаахтык үөскээн-сайдан испитин суруйуом иннинэ, билигин аҕыйах тылынан Халлаан уонна Сырдык тустарынан тохтоон ааһыам. Салгын баар сири-гэр Сырдык даҕаны, эбэтэр Халлаан даҕаны баар диэн үөрэх этэр. Үөрэх этиитинэн, биһиги Сирбит Салгынын халыҥа 400 км эрэ холобурдаах, онтон үөһэ Салгын суох, онтон антах Улуу Халлаан Куйаарын иһэ хараҥа уонна тымныы буолан, уораан-нанан барар.

Улуу Куйаарга, эбэтэр, судургу эттэххэ, Халлаакна “эфир” диэн салгын баар буолуо диэн былыргы үөрэхтээхтэр, былыргы белүһүөктэр этэр этилэр. Ону билиҥҥи бириэмэтээҕи биир улуу үөрэхсит Эйнштейн диэн бөлүһүөк: Улуу Куйаарга ханнык даҕаны эфир диэн салгын суох, — диэн этэн турар.

(...) Дьэ бу уларыйа-кубулуйа турар, бу өлө-күөдьүйэ турар Аан Дойду Улуу Куйаарын биир — күөрчэхтэнэ эргийэр Күнүн систематыгар — Сир диэн уота умуллубут Чолбоҥҥо, кини салгыннаах буолан, айылла турар айылҕаламмыт эбит”.

Ойуунускай. Итэҕэл үөскээбитин туһунан. Дьокуускай, 1930 с.

 

* * *

“Главным атрибутом или основой духовной физиономии нашей нации был, конечно, шаманизм (ойуун). ... Наше индивидуальное прошлое, богатое поэзией... хранится в народных сказках, с каждым годом, с каждым днем теряющих свою первобытную прелесть из уст современных бездарностей”.

Ойунский — Аммосову, 1917 г., 27 декабря.

 

* * *

“Саха олоҥхото элбэх үйэлээх, элбэх омук санааларын, олохторун, олоҥхолорун түммүт, бэрт баай, бэрт күүстээх олоҥхо. (...) Ырыаҕа, олоҥхоҕо саамай сыаналааҕа диэн баар — тылын күүһэ, дьүһүнүн күүһэ, этиитин күүһэ. Историк, үөрэхтээх дьон ырыаттан, олоҥхоттон сирдэтэн, урукку ааспыт олохтору үөрэтэллэр.

... Хайа да омук сайдарыгар, үрдээн-үүнэн тахсарыгар, ханна даҕаны, кирилиэһин маҥнайгы үктэлэ буолара — норуот ырыата, норуот олоҥхото. Саха олоҥхото киэҥ, дириҥ, тыла уус”.

Литература үспүкүлээннэрэ, 1930 с.

 

ИНТЕЛЛИГЕНЦИЯ, ЛИЧНОСТЬ ТУҺУНАН

“Пора положить конец расстрелам и политике Сибцентра. Пора нам, коммунистам, встать во главе автономии якутского народа и возглавить культурно-экономическое возрождение якутов. (...) Ходатайствую перед Сибнацем и Сиббюро ЦК РКП о немедленном предоставлении ЯССР, пересмотреть и изменить свою тактику по якутскому вопросу. Считаю необходимым применить (в целях агитации и тактики) особым манифестом амнистию к представителям якутской трудовой интеллигенции, осужденным Якутским Губчека к принудительным работам”.

Ойунский. Обращение к Сибнац и Сиббюро ЦК РКП(б). 1921 г., 12 апреля.

 

* * *

“Всю якутскую беспартийную национальную интеллигенцию на третьем году объявления ЯАССР было бы непростительной ошибкой рассматривать как врага Советской власти...

Товарищей ... Софронова, Леонтьева, Николаева, Колесова и ... считаю людьми, работающими не за страх, а за совесть, без корыстных целей, без злых намерений, людьми, преданными интересам ЯАССР и якутской науки. Я только предупредил, что вне зависимости от их добрых желаний и искренних намерений общество “Саха Омук” как единственно легальное общество может явиться орудием легальности и для врагов Советской власти. Указанные тт. не раз доказывали свою преданность ЯАССР на деле, и, надеюсь, что не раз еще докажут ее в дальнейшей своей работе. Пусть исчезнет тень, наведенная моей статьей! Пусть не радуются враги Советской власти моей статье, как вестнику гонения на национальную интеллигенцию, как началу прорыва на фронте национальной политики.

Ойунский. Пусть исчезнет тень! 1925 г.

 

* * *

“Историки говорят, что история создается не из дел отдельных личностей, хоть будь они Карлы Великие, Петры Великие, Наполеоны и Вильгельмы, но тем не менее, как знамя в шествиях и революциях, во всех делах впереди, как демоны, идут всегда отдельные личности, называемые даровитостями, талантами и гениями. Были ли у нас сильные личности? Конечно, были... Кто откажет в крупности дара первого драматурга Никифорова В.В. — творца “Манчары”? Кто откажет в талантливости поэта Кулаковского А.Е.? Кто откажет как выразителя своего времени таланта А.И. Софронова? (...) В какую бы драму или песню ни заглянули — всюду поется горе и борьба за торжество мирной жизни, всюду чувствуется человечный дух творчества и любви. Мы жили и живем во имя этого торжества, во имя человечности и мирного процветания родной нашей нации и будем жить ими...”

Ойунский — Аммосову, 1917 г., 27 декабря.

 

* * *

“Значение великих людей — интернационально. Оно не знает национальных государственных границ, ибо знамя борьбы великих людей становится знаменем борьбы миллионов порабощенных, угнетенных против угнетателей и поработителей. (...) Мы, счастливые народы СССР, угнетенные и бесправные народы бывшей царской империи, “тюрьмы народов” ... чествуем память великого русского поэта А.С. Пушкина.

Белинский писал: “...Гете не принадлежал к числу пошлых торгашей идеями, чувствами и поэзией, но практический и исторический индифферентизм (безразличие — В.П.) не дал бы ему сделаться властителем дум нашего времени, несмотря на всю широту его мирообъемлющего гения”. Это место я особенно подчеркиваю к сведению наших молодых писателей.

(...) Великие революционные мыслители и политики, великие художники никогда не ограничивались пассивной ролью созерцателя.

Поэтическая личность — это личность, мыслящая мир в образах и картинах, одухотворенных чувствами и переживаниями. Характер и индивидуальность — степень организованности воли и желаний, коренящихся на твердыне законченного миропонимания, а не Миросозерцания. Пассивная роль миросозерцателя опасна тем, что она всегда порождала натурализм и формализм в литературе”.

Значение 100-летней годовщины со дня смерти А.С.Пушкина, 1937 г.

 

* * *

“Работникам новой школы, школы социалистической культуры, предстоит воспитать человека не только как свободную личность, как творческую силу, но, главное, как общественную силу, отличающуюся как многогранный алмаз, горящую и играющую всеми биениями, переливами общественных надежд и упований”.

Новая школа и просвещение народа. 1922 г.

 

ТӨРӨӨБҮТ ТЫЛ, ҮӨРЭХ СУОЛТАТЫН ТУҺУНАН

"... Прежде нам не разрешали учиться на родном языке и из нас создавали не то якута, не то русского, создавали из нас “двоицу” без определенной цели, без любви к нации, с презрением и недоверием к русским, ибо мы в каждом русском видели своего господина, давящего на нас и не разрешающего нам развернуть знамя творчества. Русские сатрапы нам не разрешали ставить на родном языке спектакли и петь песни, что сжимающим образом действовало на нашу духовную творческую жизнь”.

Ойунский — Аммосову, 1917 г., 27 декабря.

 

* * *

“Трудовой народ Якутской АССР не только должен уметь читать и писать на родном языке, он должен на этом языке общественно мыслить и художественно творить как мастер, как гений. Не умея этого, народ не может создать свою культуру или успешно перенять таковую от других, достигших ее высокого развития. (...) Ни одна блестящая, ценная мысль, зародившаяся в голове гражданина, не должна исчезать, потухать, она должна выливаться в могучие слова, звонкие песни, в яркие поэтические образы”.

Новая школа и просвещение народа. 1922 г.

 

* * *

Русский язык для широкой трудящейся массы — это салонный язык, это — мифическая тарабарщина, которым владеют люди, особо отмеченные при царизме.

По всему вероятно, большинство работников улусных исполкомов и наслежных советов имеют “культурное пристрастие” ко всему “салонному” и непонятному, желая быть “иностранцами” в якутском облике.

Не надо “салонов”, не надо непонятного, все “культурное” нужно сделать достоянием всех трудящихся масс, все нужное и необходимое надо сделать им понятным.

... Мы можем “якутизировать” центральные учреждения Якутии и постепенно избавиться от рутины и архаизма царского наследия.

... Якутия в дальнейшем избавит многих товарищей от тяжести “приятных” командировок из Центра сюда, где им приходится работать с оглядкою во все стороны, угадывая по выражениям окружающих лиц значение каждого якутского слова, чуждого и непонятного им”.

П.Ойунский. О целях якутизации. // Автономная Якутия, 1924, 11.09.

 

* * *

“Якутизация дает власть якутам — местным аборигенам края, выдвигая из их среды кадры новых деятелей. Советский аппарат должен стать аппаратом якутской Советской власти. Якуты должны судить-рядить и управлять на своем национальном языке”.

П.Ойунский. Отчет правительства ЯАССР. III съезд Советов Якутии, 1924 г., 18 декабря.

 

* * *

“Дьон үгүс өттө этэр этилэр саха тылынан киһи саныыр санаатын толору кыайан эппэт, тылбыт дьадаҥыта бэрт диэн. Суруйар да дьоммут муҥатыйар этилэр тылбыт тырымныыр күлүмэ, кырааската суох диэн.

Ол эрээри... хайа да омук ыанньыйбыт санаата кини тылынан түмүллэн этиллибэккэ буолбат этэ. Онон саха да омук тылынан саныыр санаа этиллибэт сокуона суох буолуо диирим. Былыргы олоҥхолор этар тыллара баайын, көстөр-иһиллэр дьүһүннэрэ үчүгэйин бары билэбит”.

“Кыһыл Ойуун” суруллубутун кэпсээнэ. 1922 с.

 

* * *

“Саха тыла сайдыан баҕарабын, сайдыа диэн бэркэ эрэнэбин”.

Ойуунускай. “Кыһыл Ойуун”. Ааҕааччыларга. 1925 с.

 

ЛИТЕРАТУРА, ИСКУССТВО ТУҺУНАН

“Тыл айар муҥа, хомуһуннаах илбиһэ иҥмит киһитэ баар улахан дьарыкка ылларбыт, муҥҥа киирбит киһи... Күөдьүйбүт тыл, дьүһүннэммит санаа биирдэ этиллибэт, нарын үчүгэйдик суруллубат. Тыл уоттаах хомуһуна, этиллэр дьүһүнэ күлүмнүү-күлүмнүү умуллан хаалаллар, умулла-умулла күөдьүйэн кэлэллэр... Оччоҕо тиллэр тыл маастара, өйө-санаата кынаттанар, айар илбиһэ киирэр... Этэр тыла хомуһуннанар, кэпсиир кэпсээнэ дьүһүннэнэр, идэлээх санаата тырымныы-тырымныы дьүөрэ тылларынан төрүүр, кырааскаланан тахсар, тыыннаахтык көстөр...

Тыл муҥа баар — улахан муҥ, ол да эрээри тыл маастарын үөрэр үөрүүтэ муҥунааҕар элбэх, кинитээҕэр минньигэс... Тыл муҥа — соргу дии саныыбын...

Суруллубут уоттаах тыл умуллубат, дьүһүннэммит тыл сүппэт, хомуһуннаах тыл умнуллубат үйэттэн үйэ тухары...”.

“Кыһыл Ойуун” суруллубутун кэпсээнэ. 1922 с.

 

* * *

“Учитывая положение марксизма, что ни одна общественная формация не погибает раньше, чем разовьются все производительные силы, для которых она дает достаточного простора, — не должно быть допущено легкомысленного и пренебрежительного отношения к старому культурному наследству, а равно и к специалистам художественного слова”.

Ойунский. О мероприятиях по развитию якутской национальной культуры. 1928 г

 

* * *

Суруйааччы элбэх, айааччы аҕыйах. (...) Бу суруйааччылар үгүс өттүлэрэ бэйэлэрэ бэркэ сүрэхтэринэн таайаллар — кинилэр күүстэрэ, талааннара суоҕун, онон талааннаах буолуо диэбит дьоннорун инники анньа сатыыллар, тиэтэтэ тураллар, бэйэлэрэ кыайбатах суолларын кини кыайыа диэн салайан көрөллөр.

Бу аата — маҥнайгы көх үгээрэ ааһан эрэр диэн буолар. Бу кэнниттэн күүһүм суох эбит диэн билиммиттэр туораан иһиэхтэрэ. Онон биһиги билигин уус-уран айар тыл үлэтиттэн күүһэ-талаана суохтар туоруур, туоратыллар кэмнэрин модьоҕотун атыллаан эрэбит.

(...) Кыайан сыаналааҕы биэрбэттэн, эбэтэр, баҕа баар буолан баран, баҕаны толорботтон — суруйааччылар даҕаны үспүкүлээссийэ суолугар охтоллор... Демагогия суола — чэпчэки, ыйааһына суох суол. Киһинэн сирэй сыбаммакка эрэ, күүскүт кыайарынан суруйуҥ, айыҥ! Аан аһаҕас, суол ыраас! Кыайан айан суруйбат буоллаххытына, миигинэн эргиммиккит да иһин, ол көмөлөһүө суоҕа”.

Литература үспүкүлээннэрэ. 1930 с.

 

* * *

“... Ханнык да темаҕа биир сүрүн санаа (идея) баар буолуохтаах. Идеяҕын, санааҕын толору суруй, толору тэнит, форманан хааччахтаама, идеяны дьүһүннээбэт форма наадата суох, идеяны көрдөрөөрү форма оҥоһуллар. Идеяны тыыннаах дьүһүннүүргэ, бу дьүһүн тас көстөр көстүүтүн биэрэргэ, ол онно эрэ форма суолтата улаатан тахсар. Уус-уран айымньыга идея суолтата форма суолтатын бастыыр, ол эрээри умнума: сыгынньах идея, формата суох идея уус-уран айымньыны биэрбэт, иккиэн арахсыспат ситимнээхтэр: идеяттан айымньы дьүһүнэ тахсар, идеяттан тахсар дьүһүҥҥэ эмиэ бу идея сүнньүнэн көрөн, сөптөөх форма бэриллэр”.

Уус-уран тыл эдэр үлэһиттэрин бөлөхтөрүн соруктара. 1936 с.

 

* * *

“Хайа да кылаас киһитин, кини дьүһүнүн биэрэргэ — үүнэн иһэр кылаас интэриэһин, кини дьонун идеятын, кини дьонун охсуһууларын, ис санааларын — тыл күүһүнэн дьүһүннээн, бу дьүһүнү истиин-тастыын тыыннаах курдук көстөр гына биэриэх тустаахпыт. Тылынан айар форма дьүһүннүүр дьоннорун туох-баар истиҥ-тастыҥ санаалары, охсуһуулары күндээрдэн көрдөрбөт буоллаҕына, бу суруйааччы айар тыл күүһүн бас билэ илик, айымньы үрдүк арҕаһыгар тахса илик диэх тустаахпыт.

Биһиги, айар тыл үлэһиттэрэ, киһи аймах саныыр санаатын, бүтүн дууһатын инженердэрэ, айымньы үрдүк арҕаһыгар тахсыыны улуу сорук оҥостуох тустаахпыт.

(...) Улуу айааччылар (классиктар) оскуолаларын үөрэттэххэ, кинилэр өлбөт дьүһүннэри айалларыгар, бу дьүһүннэргэ сөптөөх формалары кытта айаллара. Онон, талаан, гений күүһэ маастардыыр үлэни кытта бииргэ үөскээн, формаланан, дьүһүн буолан тахсара. Улуу классиктар күүстэринэн айыллыбыт, үйэттэн үйэҕэ өлбоккө сылдьар дьүһүннэри үөрэтии — айар идэ улуу оскуолата”.

Абаҕыыныскай туһунан аҕыйах тыл. 1934 с.

 

* * *

“Кыһыл Ойууну” суруйарбар бу икки кэпсээнинэн (“Улуу Кудаҥса”, “Кутуйах Кудумсу”) аныгы үйэ идэтин таһаарбытым.

Кыһыл Ойуун 2 үйэ кирбиитигэр үөскээбит киһи. Онон ааһар үйэ түмүк тылын этэн, саҥа кэлэр үйэ олоҕун суолун, сокуонун урутунан билэн, 2 үйэттэн аккаастанар. (...) Кини саҥа үйэ үөскүүрүгэр эргэ үйэни тиэрэ тэпсэр, үөскүүр үйэҕэ айа тардар "идэтин” олохтоору. Кини “идэтэ” бүтүн аан дойду үрдүнэн олохсуйарын дьиҥ-чахчы бэйэтэ итэҕэйэр-эрэнэр”.

“Кыһыл Ойуун” суруллубутун кэпсээнэ. 1922 с.

 

ЛИТЕРАТУРА:

Саха суруйааччылара (санаалар, этиилэр). Учууталга, студеҥҥа көмө пособие. Хомуйан оҥордо В.Н. Протодьяконов, СГУ доцена. — Дьокуускай: “Бичик” нац. кинигэ кыһата, 1994. — 108 с.